2-A |
BÅARASÅBPOE RUEVTIEAALTERE: 500 mtå.–570 mtm.
NAEVSTIEJ JÏH VOENEBÅARKI EATNEME
Båarasåbpoe ruevtieaalteren lij gellie dåarah kontinentesne. Sisnjemes bielien mietie Tråantefjovleste lij naevstieh mah stoerre skïhph tjeekin, jïh åajvaladtjh jïh dåarafoevh tjöönghkin. Iemie jalladahkine vaarjelimmiemovrh bigkesovvin gusnie almetjh meehtin tjïekedidh jis fæjjoeh böötin låevtedh.
Jïjnje skåajjeste lij gåatomen gaavhtan gaarvanamme jallh njeevhresovveme – eatneme lij ræhpas. Pluevieh lin ræjhkoes ruevtiemaalmeste, jïh almetjh ånnetji ånnetji joekoen tjiehpies sjïdtin ruevtiem darjodh. Ruevtine dovne vaeknieh jïh dïrregh radtjoesåbpoe sjïdtin, naakede mij vihth jåartaburriem jïh åesiestimmiem baajnehti, jïh stuerebe joekehtsem darjoeji giefies jïh ræjhkoes almetji gaskem.
2-B |
DAAN BIEJJIEN EATNEME
Eatneme buertesne vuesehte guktie dagke vååjni båarasåbpoe ruevtieaalteren – ij reaktoe vuesiehtimmie. Mearoen bijjieskierie lea ryöknedimmiej mietie NGU:ste.
2-C |
FAAMOE DUVRIENGADTSESNE
Duvrie lij dåaroji jïh åejvieladtji kreeke – stoerre jïh veaksehke, vïlles jïh julmies. Sååjhti dåarojh låahrine gåårvedin dejnie håhkojne naakenh daejstie jïjtsevoetijste meatan åadtjodh gosse gæmhposne minnin.
Vikingehistovrijeste daaroen baakoetjierte «å gå berserk», mij lij akte såarhts tsiehkie ålvoes saknoste. «Berserk» daaroen baakoste «bjørne-serk» jallh «bjørne-skjorte» båata.
Dagke naakenh aaj gadtsh jïh baenieh duvrijste talismanine nuhtjeme?
Naakenh låahraj nelnie juvlelgin. Jeatjebh låahraj nelnie bualalgovvin, jïh gadtsh jïh baenieh meatan åadtjoejin kreekeste kroepten sïjse. Dovne Mæresne jïh Eggesne lea duvriengadtsh gaavneme ruevtieaalterekroepti sisnie jallh lihkebisnie.
Duvriengadtsh gååvnesovveme Mæresne
Guvvie: NTNU Vitenskapsmuseet, Kari Dahl
2-D |
Gie Mæren bijjelen rijri såemies aejkien båarasåbpoe ruevtieaalteren jïh sov sporam dassi?
Spora lea bööjla snjuhtjine maam rijrije sov båatskan dibrehte jïh mejnie hierkiem stuvrie. Hierkie lij sïejhme gåetiekreeke båarasåbpoe ruevtieaalteren, jïh åtnasovvi dovne jåartaburresne jïh goh rijremekreeke. Læjhkan ij leah gellie bråånsesporah dehtie tïjjeste gaavneme. Hierkien lij aaj symbovlen mïele, jïh muvhten aejkien dam juvleminie sjieledi.
Gierkiegærhkoe Mæresne bigkesovvi 1100-låhkoen. Aarebi bïltegærhkoe lij desnie, jïh dan åvtelen akte haalle – åvtejupmeles gåetie mij dovne årromegåetine jïh dåastoehtimmine jïh ritualine åtnasovvi. Dagke rijrije edtji dohkoe?
Spora gååvnesovveme Mæresne
Guvvie: Magne Øksnes
SPORA RIJRIJISTIE
2-E |
Sijjesne Martenshagen, Stïentjejeanoen johkenjaelmien lïhke, lij akte dejstie stööremes naevstijste maam båarasåbpoe ruevtieaaltaristie damtebe. 14,5 meetere gamte jïh 35 meetere guhkie – jïh bïejesovveme dohkoe gusnie meehti tjaetsieåerieh sislaantese giehtjedidh.
Doh gaajh stoerre ruevtieaalterenaevstieh vielie åtnasovvin goh ajve vïnhtsh tjaavhkodh jïh dåvvodh. Dagke lin aaj sijjie gusnie dåarojh tjåanghkenin seremonijidie jïh lotnegem joekedin, guktie «gildehalle» åtnasovvi. Gaavnoe onne kåahperenaevleste dåarojebeelhteste jallh bandolæreste mijjese soptseste naevstie Martenshagesne aaj ektiedimmiem dåarafoevide åerjiebisnie Europesne utnin.
Gellie naevstiesijjieh Beitstadfjorden mietie, ånnetji joekehts jalladahkine mearoen bijjelen jïh joekehts aaltarinie. Dan gaavhtan maahta guarkedh ij leah dan gellie stoerre naevstieh fjovlen mietie orreme seamma tïjjen, men guhkies boelhken tjïrrh unnemes akte dagkeres naevstie lea åtnosne orreme dajvesne.
Kroehkemistie naevstiesijjeste sijjesne Martenshagen
Guvvie: NTNU Vitenskapsmuseet, Åge Hojem
Dagkerh naevlieh, åtnasovveme vïnhtsebigkemisnie, maehtieh soptsestidh mejtie gåetie lea naevstie orreme.
Guvvie: NTNU Vitenskapsmuseet, Ole Bjørn Pedersen
NAEVSTIE GOH GAAVNEDIMMIESIJJIE
2-F |
Guhkie Eggen luvhtie Romerrïjhken gåajkoe. Læjhkan stoerre låhkoe rovmeren daevierijstie geajnoem diekie gaavneme rovmeretïjjen. Dej gaskem victoria-sviertie – earoevæhta rovmeren dåarafoeveste, feegreme lastegievline jïh paalmelastine goh symbovle nyjsenejupmele Victorian åvteste. Victoriasviertie dåarojekroeptesne Eggesne gååvnesovvi.
Dïhte juvlelgamme ålma lij dåaroje jallh offisere rovmeren dåarafoevesne? Jallh lij gymhpeme germaaneri åvteste rovmeri vööste, jïh sviertiem gåatan meatan åådtjeme goh dåaralotnege? Jeatjah nuepie lea sviertie diekie bööti reetsemen, vadteselotnedimmien jallh åesiestimmien tjïrrh – gusnie akt dennie guhkies geajnosne Eggen jïh Roman gaskesne.
Victoriasviertieh Eggeste laavkeme lastegievline jïh badtsine
Guvvie: NTNU Vitenskapsmuseet
SVIERTIE GUHKELESMAAJESTE
2-G |
Gosse jïjnje båasarimmie lea daerpies vaarjelimmine. Almetjh leah maaje jalladahki nille jallh njuanide baataramme – gubpede aelhkie bijjieguvviem åadtjodh bïjre jarkan, jïh gusnie maahta vaarjelimmiemovrh bigkedh.
Voenebåarkine ruevtieaaltaristie lea sån jienebh konstruksjovnh jïh gåetieh orreme, men jeenjemasth maehtebe ajve gïejh movrijste vuejnedh daelie. Jienebh teorijh guktie voenebåarkah åtnasovvin. Seapan lij daate dovne sijjie gubpede gåhkese vööjni jïh tjïekedimmiesijjie – jïh bielie stuerebe vaarjelimmiesystemeste.
Dagke almetjh muvhti boelhki aaj daarpesjamme tjïekedidh guhkiem, jïh dan åvteste aktem såarhts aarkebiejjien jieledem voenebåarkine tseegkeme.
Göökte voenebåarkah Stïentjesne; Klingerhaugen jïh Elnanslottet
Guvvie: Ingrid Ystgaard
TJÏEKEDIMMIE VOENEBÅARKESNE
2-H |
Ruevtieaaltere seenhtebe Noerhtelaantide bööti goh åerjiebisnie Europesne. Gosse daajroe metallen sjilkemevuekiej jïh åtnoesuerkiej bïjre maaje diekie bööti, dïhte stoerre baajnehtimmiem seabradahkese åadtjoeji. Ij goh unnemes daesnie Trööndelagesne, gusnie lij ræjhkoes gaavnoeh ruevtiemaalmeste.
Ruevtie maalmeste dorjesovvi maam plueveste veedtji jïh guhkies prosessesne baahkedi, guktie meehti metallem skaarhteste joekehtidh. Gïejh gååvnesovveme gellie tjuetie dagkerh ruevtiesjilkemesijjijste daennie dajvesne, jïh dïhte joekoen stoerre produksjovne seapan vielie ruevtiem vedti goh voengesne daarpesji.
Ruevtie noerhtelaantijste lij åehpies goh hijven kvaliteeteste årrodh, jïh seapan daate lij akte åesiestimmievaaroe man mietie jeenjesh gihtjin – seammalaakan goh naehkie, muadta jïh tjåervie. Ij goh unnemes dåarojijstie mah iktemierien Romerrïjhken gaajh stoerre dåarafoeven vööste gæmhpoejin.
Guktie ruevtiem darjoeji ruevtieaalteren
Guvvie: Museene Arven/SNK
RUEVTIESJILKEME
